بومی گزینی یکی از مهم‌ترین مواردی است که داوطلبان ادامه تحصیل در مراکز آموزش عالی باید در هنگام اولویت‌بندی‌های انتخاب رشته خود به آن توجه ویژه‌ای داشته باشند. پس از اعلام سازمان سنجش آموزش کشور مبنی بر پذیرش بومی، بخش عمده‌ای از ظرفیت دانشگاه‌ها به داوطلبان بومی اختصاص می‌یابد تا شانس قبولی آنان در کدرشته محل‌های استان خودشان افزایش یابد.
اهداف بومی گزینی کنکور
گزینش بومی در کنکور سراسری با هدف کاهش مشکلات دانشجویان و دانشگاه‌ها تدوین شده است. مهم‌ترین اهداف اجرای این طرح عبارتند از:
- جلوگیری از به وجود آمدن مشکلات مالی و اقتصادی برای خانواده‌ها
- پیشگیری از مشکلات کمبود خوابگاه در دانشگاه‌ها
کاهش افسردگی دانشجویان ناشی از دوری از خانواده
- کاهش مهاجرت‌های بی‌علت و غیرضروری شهری
- امکان قبولی بیشتر برای بومیان هر استان در دانشگاه‌های محل سکونت خود
چه کسی در کنکور بومی محسوب می‌شود؟
برای برخورداری از مزایای سهمیه بومی، داوطلبان باید شرایط تعیین شده از سوی سازمان سنجش را دارا باشند. به طور کلی، ملاک بومی بودن بر اساس محل تحصیل در سه سال آخر دوره متوسطه تعیین می‌گردد:
- داوطلبی که سه سال پایانی دوران تحصیلات خود را در یک استان گذرانده باشد، بومی همان استان محسوب می‌شود.
- اگر داوطلب ۳ سال پایانی تحصیل خود را به دلایلی (مانند شغل والدین) در بیش از یک استان طی کرده باشد، استان محل تولد وی به عنوان استان بومی در نظر گرفته می‌شود.
- چنانچه داوطلبی سه سال آخر تحصیل خود را در خارج از کشور گذرانده باشد، استان محل تولد او به عنوان استان بومی تلقی خواهد شد.
- آن دسته از داوطلبانی که هم سه سال آخر دبیرستان را در خارج از کشور گذرانده‌اند و هم محل تولد آن‌ها خارج از کشور است، بومی استان تهران محسوب می‌شوند.
میزان تاثیر و انواع بومی گزینی
به طور کلی، دانشگاه‌های سراسری موظف هستند ۸۰ درصد از ظرفیت رشته‌های عمومی خود را به داوطلبان بومی اختصاص دهند و تنها ۲۰ درصد ظرفیت برای سایر استان‌ها باقی می‌ماند. با این حال، کدرشته‌ها از لحاظ بومی گزینی به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند:
۱. بومی گزینی استانی
این نوع گزینش برای رشته‌هایی است که در بیشتر استان‌ها و دانشگاه‌های آن‌ها وجود دارند. پذیرش دوره‌های نوبت دوم (شبانه)، نیمه‌حضوری و همچنین دانشگاه فرهنگیان و رشته‌های تربیت معلم به صورت استانی است.
۲. بومی گزینی ناحیه‌ای
گزینش ناحیه‌ای برای رشته‌هایی اعمال می‌شود که در استان مورد نظر ارائه نمی‌شوند، اما استان‌های مجاور آن را ارائه می‌دهند. پذیرش دوره‌های غیرانتفاعی نیز به صورت ناحیه‌ای انجام می‌گیرد. دسته‌بندی نواحی به شرح زیر است:
| نام ناحیه | استان‌های تحت پوشش ناحیه |
|---|---|
| ناحیه یک | تهران، زنجان، سمنان، قزوین، قم، مرکزی |
| ناحیه دو | آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل |
| ناحیه سه | اصفهان، چهارمحال و بختیاری، یزد |
| ناحیه چهار | سیستان و بلوچستان، کرمان |
| ناحیه پنج | بوشهر، فارس، کهگیلویه و بویراحمد، هرمزگان |
| ناحیه شش | کردستان، کرمانشاه، همدان |
| ناحیه هفت | ایلام، خوزستان، لرستان |
| ناحیه هشت | خراسان شمالی، خراسان جنوبی، خراسان رضوی (مشهد) |
| ناحیه نه | گلستان، گیلان، مازندران |
۳. بومی گزینی قطبی
رشته‌هایی که در اکثر نواحی وجود ندارند اما در چند ناحیه همجوار (که تشکیل یک قطب را می‌دهند) ارائه می‌شوند، به صورت قطبی دانشجو می‌پذیرند:
| قطب یک | قطب دو | قطب سه | قطب چهار | قطب پنج |
|---|---|---|---|---|
| البرز، تهران، زنجان، سمنان، قم، قزوین، مرکزی، گیلان، مازندران، گلستان | خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، سیستان و بلوچستان، کرمان | آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، همدان، کردستان، کرمانشاه | اصفهان، ایلام، چهارمحال و بختیاری، یزد، لرستان، خوزستان | فارس، بوشهر، هرمزگان، کهگیلویه و بویراحمد |
۴. بومی گزینی کشوری
رشته‌های کشوری آن‌هایی هستند که تنها در چند دانشگاه محدود در کل کشور ارائه می‌شوند. در این رشته‌ها هیچگونه بومی گزینی اعمال نمی‌شود و متقاضیان سراسر کشور شانس برابری برای پذیرش دارند. همچنین پذیرش در دوره‌های مجازی و پردیس‌های خودگردان نیز به صورت کشوری است.
بومی گزینی در رشته‌های پرطرفدار و سایر دوره‌ها
- رشته‌های پرطرفدار: برخلاف رشته‌های عمومی که نسبت پذیرش بومی به غیربومی در آن‌ها ۸۰ به ۲۰ است، در رشته‌های پرطرفدار این نسبت ۶۰ به ۴۰ است (۶۰ درصد ظرفیت بومی).
- دانشگاه پیام نور: در این دوره‌ها ۷۰ درصد ظرفیت رشته‌ها در واحدهای هر شهرستان به داوطلبان بومی همان شهرستان و ۳۰ درصد ظرفیت به داوطلبان شهرستان‌های تحت پوشش آن مرکز اختصاص می‌یابد.
آخرین اخبار و احتمالات پیرامون سهمیه بومی گزینی
اخیراً مباحثی پیرامون اصلاح یا حذف سیستم بومی گزینی توسط مسئولان سازمان سنجش و شورای عالی انقلاب فرهنگی مطرح شده است. برخی از کارشناسان معتقدند به منظور برقراری عدالت آموزشی بیشتر در دسترسی مناطق کم‌برخوردار به دانشگاه‌های برتر (سطح یک)، باید بومی گزینی به نفع سهمیه مناطق (یک، دو و سه) اصلاح یا حذف شود. با این حال، هشدار داده شده است که حذف کامل و غیرکارشناسی این سهمیه می‌تواند باعث تشدید مشکلاتی نظیر کمبود خوابگاه و افزایش هزینه‌های مهاجرت تحصیلی برای خانواده‌ها شود.
